الشيخ محمد الصادقي الطهراني
243
رساله توضيح المسائل نوين (فارسى)
نمىتواند هم چنان چيزى را بسازد . بلكه مقصودش انجام هنرى است كه بازتابى معقول دارد ، و اگر اين دليل عليل درست باشد همين پرسش از سازندگان مجسمههاى درختان نيز هست كه وادار شوند روح نباتى در آنهاايجاد كنند . و هرگونه هنرى بايد مورد چنان بازخواستى بشود ، و انسان هرگز دست بههيچ كارى نزند كه مبادا همانندى با خالق شود ! و بالاخره تمثال داراى مثلثى است كه ضلع عبادتش حرام ، و ضلع احترامش كه يادگارى از گذشتگانى باشد كه شايسته احترام نيستند نيز حرام است ، و ضلع آخرينش كه خواستهاى از خواستههاى سليمان عليه السلام و عيسى عليه السلام و مانندشان بوده حلال است ، و اينها ظاهراً تمثالهاى انسانها و يا حيواناتى بوده كه بهزيبايى نقاشى مىافزوده است ، گرچه مجسمهى انسان هم اگر از دو ضلع گذشته بيرون باشد از نمونههاى بارز تمثال مىباشد و حرام نيست . خصوصاً اينكه براى يادواره و نمايش شايستهى ايمانى و انسانى گذشتگان باشد كه بسى شايسته است . و روى هم رفته اگر اين حكمت دور از حكمتى كه آقايان ذكر كردهاند و گفتهاند اين رقم كارها همانندىِ در كار خداست و حرام است ، اگر اين حرفها درست باشد ، پس نتيجه اين مىشود كه اكثر كارهايى كه بشر انجام مىدهد ، و اختراعاتى كه مىكند همه بايد حرام باشند ، مثلًا درختكارى هم كه همانند جنگل است ، و ماشين جوجهكشى كه همانند زير بالهاى حيوان است و ساختن هليكوپتر و هواپيما كه مانند پرندگان است و امثال اينها هم كه نمونههاى خلقى دارند كلًا حرام خواهد بود ، كه اين خود تعطيل بسيارى از كوششها و كاوشهاى زندگى خواهد شد ، ولى در كل همانندى با خدا هرگز ممكن نيست تا حرام باشد ، مگر مجسمهسازى و مانندش كه بهخيال تشبّه و همانندى با خدا باشد ، كه مشرك هم چنان خيالى را ندارد تا چه رسد بهموحد ! زيرا هيچ مجسمهسازى قصدش دخالت و همانندى در كار خدا نيست و تنها فروش و پرستش حرام است .